DOUG LLOYD: etdik 茝g蓹r bu video seyr edilmi艧dir
biz g蓹lir 眉莽眉n, biz m蓹ruz oldu臒unuz
m蓹d蓹niyy蓹t shift bit.
陌ndi, 莽眉nki biz ba艧lamaq olacaq internet v蓹 web s枚hb蓹t
texnologiyalar谋.
陌ndiy蓹 q蓹d蓹r, biz up So h蓹qiq蓹t蓹n C. bir 莽ox bunu
>> V蓹 biz oldum Bizim proqramlar谋 莽al谋艧an,
biz onlar谋 莽al谋艧an edilmi艧dir command line.
Bu users n蓹 olduqca 莽ox var proqramlar谋 il蓹 蓹laq蓹 olunub
biz yazmaq ki.
Onlar bir 艧ey t蓹klif bir 艧ey se莽in , terminal p蓹nc蓹r蓹 olur
v蓹 sonra bunu.
>> B蓹z蓹n davaml谋 ola bil蓹r sonra qal谋r data.
Lakin bu olduqca 莽ox var.
Bu command line var.
Bu istifad蓹莽i qar艧谋l谋ql谋 bil蓹r yegan蓹 yolu var.
Ir蓹li Bu bax谋mdan biz ba艧lamaq olacaq
ke莽id ki, istifad蓹莽il蓹r bizim web il蓹 qar艧谋l谋ql谋 bil蓹r.
Bel蓹likl蓹, biz yaz谋l谋 olacaq C yaz谋l谋 deyil saytlar谋,
lakin dig蓹r bir s谋ra yaz谋lm谋艧d谋r PHP, o c眉ml蓹d蓹n proqramla艧d谋rma dill蓹ri,
v蓹 k枚m蓹k莽i Dil sort var HTML, CSS, v蓹 s.
Bel蓹likl蓹, biz ba艧lamaq olacaq o 艧eyi s枚hb蓹t.
>> Biz web almaq 蓹vv蓹l 枚z眉n眉 proqramla艧d谋rma,
M蓹n y蓹qin ki, yax艧谋 hesab edir蓹m Ideyas谋 bir geri add谋m v蓹 tok etm蓹k
haqq谋nda nec蓹 komp眉ter v蓹 陌nsanlar internet 眉z蓹rind蓹 qar艧谋l谋ql谋.
Bel蓹 ki, bu video, h蓹qiq蓹t蓹n bir astar edir internet bir 蓹sas guide.
陌ndi burada verirl蓹r CS50 bir 艧蓹b蓹k蓹 sinfi deyil.
Bel蓹 ki, n蓹 biz s枚hb蓹t etm蓹k olacaq burada olduqca y眉ks蓹k s蓹viyy蓹d蓹dir.
Biz fikrind蓹 deyilik h蓹r hans谋 a艧a臒谋 s蓹viyy蓹y蓹 almaq
b眉t眉n bu stuff i艧l蓹ri nec蓹 m蓹lumat.
茝g蓹r ist蓹yirsinizs蓹 ki, m蓹n g眉cl眉 had
bir sinif alaraq g蓹lir komp眉ter 艧蓹b蓹k蓹.
V蓹 biz h蓹tta dey蓹 bil蓹r a臒 yalan v蓹 ya yaln谋z iki
edilm蓹si m蓹qs蓹dl蓹ri 眉莽眉n 眉mumi anlay谋艧 ayd谋n.
>> Bildirib ki, il蓹 Bel蓹 ki, haqq谋nda dan谋艧maq ed蓹k nec蓹 internet il蓹 qar艧谋l谋ql谋.
Bel蓹 ki, burada biz.
Burada biz蓹 var.
Biz olduqca 眉mid edirik internet 眉z蓹rind蓹 蓹ld蓹 olan
Biz b眉t眉n Bildiyiniz kimi, pi艧ik tam takoz edir.
>> 陌ndi biz yaln谋z qo艧ulmaq yoxdur Bu kimi internet?
B蓹li, y蓹qin ki, deyil.
Daxil蓹n, bilirsiniz , m蓹s蓹l蓹n deyirl蓹r ki,
Siz Wi-Fi d蓹yi艧dirm蓹k zaman Sizin komp眉ter 艧蓹b蓹k蓹,
Bir adl谋 internet g枚rm眉r蓹m yaln谋z bel蓹 olur halda
yerli Wi-Fi ad谋 olmal谋d谋r.
Sa臒?
>> Bu ad蓹t蓹n ev kimi bir 艧ey.
茝g蓹r i艧 edirsinizs蓹 v蓹 ya g眉c Sizin 艧irk蓹tin ad谋.
Yaln谋z bir var deyil se莽im internet 莽a臒谋r谋b.
V蓹 bel蓹 bir 艧ey v蓹 ya 艧eyi zaman aras谋nda m枚vcud
biz 陌nternet蓹 qo艧ulmaq ist蓹yir蓹m.
O b蓹zi 艧eyl蓹ri hans谋lard谋r?
B蓹li, biz bu bar蓹d蓹 dan谋艧maq olacaq.
Biz d蓹 haqq谋nda dan谋艧maq olacaq 蓹h蓹miyy蓹tli b蓹zi 艧eyl蓹ri
biz m眉mk眉n etm蓹k 眉莽眉n laz谋md谋r 陌nternet蓹 qo艧ulmaq 眉莽眉n.
V蓹 bu ilk h蓹r 艧eyi bir IP 眉nvan谋.
Bel蓹 ki, siz y蓹qin ki, e艧itdim 蓹vv蓹l m眉dd蓹tli IP 眉nvan谋.
Bunun m蓹nas谋 n蓹di?
Yax艧谋, bir IP 眉nvan谋 蓹sas蓹n unikal identifikator
bir 艧蓹b蓹k蓹 komp眉ter.
Sad蓹c蓹 h蓹r ev kimi v蓹 ya ofis unikal s蓹sl蓹ndi
olan bir mail g枚nd蓹rm蓹k bil蓹r.
>> Eynil蓹, h蓹r bir komp眉ter onu 蓹g蓹r m蓹lumat almaq v蓹 ya m蓹lumat g枚nd蓹rm蓹k ist蓹yir,
benzersiz bir 眉nvan olmal谋d谋r.
Zaman m蓹lumat Bel蓹 ki, g枚nd蓹rilir v蓹 ya q蓹bul,
Bu g枚nd蓹ril蓹n v蓹 ya q蓹bul olunur do臒ru yeri.
I Bu m眉raci蓹t sxemi, dedi IP adlan谋r.
IP, Internet Protokol 眉莽眉n stendl蓹r edir Hans谋 daha q谋sa haqq谋nda dan谋艧maq laz谋md谋r.
>> 陌ndi n蓹 IP kimi baxmaq m眉raci蓹t edir?
Yax艧谋, sxem 蓹sas蓹n idi, ilk t蓹tbiq edildiyi,
h蓹r komp眉ter verm蓹k unikal 32-bit 眉nvan谋.
Bu bit bir 莽ox var.
Ki, 4 milyard 眉nvanlar谋 var.
>> Istifad蓹 ed蓹r蓹k, 眉mumiyy蓹tl蓹, yerin蓹 hexadecimal notation olan
Biz kontekstind蓹 蓹vv蓹ll蓹r istifad蓹 etdiyiniz C g枚st蓹ricil蓹r, 眉nvanlar谋 haqq谋nda dan谋艧maq
biz ad蓹t蓹n IP t蓹msil daha az 眉nvanlar谋
bir insan dost yol, onlar谋 t蓹msil
8 bit d枚rd qruplar kimi decimal n枚mr蓹l蓹ri kimi t蓹msil edib.
Insanlar tez-tez dan谋艧maq deyil, 莽眉nki hexadecimal, siz proqramla艧d谋rma etdiyiniz halda.
Amma insanlar internetd蓹n istifad蓹 m眉tl蓹q proqram莽谋lar deyil.
>> V蓹 bel蓹 asan edilm蓹si v蓹 onlar 眉莽眉n 蓹l莽atan
n蓹 haqq谋nda dan谋艧maq etm蓹k 眉莽眉n onlar谋n IP 眉nvan谋 b蓹lk蓹 halda
kims蓹 z蓹ng etm蓹k laz谋md谋r bir 艧ey gidermek 眉莽眉n,
daha bunu etm蓹k daha yax艧谋d谋r 眉mumi 艧蓹rti decimal say谋
format.
V蓹 bel蓹 bir IP 眉nvan yaln谋z g枚r眉n眉r olduqca 莽ox bu kimi w.x.y.z,
burada o m蓹ktublar谋 h蓹r biri qeyri-m蓹nfi d蓹y蓹r t蓹msil
0 255 aral谋臒谋nda.
Xat谋rladaq ki, 8-bit say谋 256 f蓹rqli d蓹y蓹rl蓹r a莽a bil蓹r.
>> Bizim s谋ra 255 0 niy蓹 bel蓹 ki, var.
V蓹 biz 8 d枚rd qruplar var 32 bit b枚y眉k c蓹mi bit.
V蓹 bel蓹 bir IP 眉nvan谋 bil蓹r bu kimi bir 艧ey.
Bu 眉mumi bir n枚v default IP 眉nvan, 123.45.67.89.
Onlar谋n ham谋s谋 0 s谋ra var 255, bel蓹 ki, cari IP 眉nvan谋 var.
>> Burada b眉t眉n Harvard Universitetind蓹 Bizim IP 眉nvanlar 140,247 il蓹 ba艧lay谋n.
Bu ki, yaln谋z yol IP Bu co臒rafi 蓹razid蓹 眉nvanlar谋
h蓹val蓹 edilmi艧dir.
V蓹 bu bir IP 眉nvan谋 ola bil蓹r ki, Harvard burada m枚vcud ola bil蓹r.
>> Dediyim kimi, 蓹g蓹r h蓹r IP 眉nvan So 32 bit, t蓹xmin蓹n 4 milyard var
bir az verm蓹k 4 milyarddan 莽ox.
Amma biz c眉r do臒ru bir problem bil蓹rsiniz?
D眉nya 蓹halisinin indi n蓹dir?
>> B蓹li, bu yerd蓹 var 7 milyard insan谋n 艧imal.
V蓹 Q蓹rb d眉nyas谋nda 蓹n az谋, insanlar谋n 莽oxu da
bird蓹n 莽ox cihaz var internet ba臒lant谋s谋 bil蓹n.
M蓹n burada bir var.
M蓹n cibind蓹 ba艧qa bir var.
M蓹n ofisind蓹 bir geri var.
>> V蓹 bel蓹 ki, 眉莽 var.
V蓹 h蓹tta saymaq deyil M蓹n d蓹 evd蓹 olanlar谋.
V蓹 bel蓹 ki, bir problem c眉r, sa臒?
Biz 蓹n az谋 7 milyard insan var v蓹 yaln谋z 4 milyard 眉nvanlar谋.
>> V蓹 h蓹r cihaz ehtimal edilir benzersiz m眉蓹yy蓹n etm蓹k.
Biz b蓹zi pu莽 inki艧af etmi艧 Bu problem il蓹 m蓹艧臒ul,
bir 艧ey x眉susi 莽a臒谋r谋b Biz deyilik IP 眉nvan,
Bu video almaq 眉莽眉n gedir.
Amma 蓹sas蓹n, bu daha imkan verir saxta c眉r web, internet,
h蓹yata bir unikal bir az 艦蓹xsi URL malik 眉nvan谋
v蓹 sonra onlar谋 vasit蓹sil蓹 枚t眉r眉lm蓹sind蓹 bir 眉nvan, hans谋
莽ox m眉xt蓹lif komp眉ter t蓹r蓹find蓹n payla艧谋l谋r.
>> Amma bu h蓹qiq蓹t蓹n uzun m眉dd蓹tli fix deyil.
H蓹tta sabit deyil 蓹b蓹di davam ed蓹c蓹kdir.
V蓹 bel蓹 ki, biz ba艧qa bir laz谋md谋r Bu il蓹 m蓹艧臒ul olan yol.
>> Dediyim kimi, biz t蓹xmin蓹n 4 milyard idi.
Amma ki, etm蓹k niyy蓹tind蓹 deyil sa臒, kifay蓹t q蓹d蓹r yax艧谋 ola bil蓹rmi?
V蓹 bel蓹 yol var ki, orada q蓹rar verilmi艧dir biz ist蓹yirik
bu il蓹 m蓹艧臒ul olacaq art谋q IP 眉nvanlar etm蓹k.
32-bit 眉nvanlar谋 茝ksin蓹, biz ist蓹yirik 128-bit 眉nvanlar谋 眉莽眉n gedir.
Bel蓹 ki, 蓹v蓹zin蓹 4 milyard 眉nvanlar谋, gedirik
URL ki, 莽ox var, olan 340 milyard milyard
milyard, bel蓹 ki, IP 眉nvanlar谋n谋 bir 莽ox.
>> Bu yeni sxemi IPv6 adlan谋r Bu istinad nec蓹 ad蓹t蓹n edir.
K枚hn蓹 sxemi IPv4 olan.
Bu problem bir az var Bu problem olmu艧dur ki,
h蓹qiq蓹t蓹n uzun m眉dd蓹t haqq谋nda tan谋n谋r.
>> V蓹 bu bir 莽ox g枚r蓹c蓹ksiniz komp眉ter v蓹 komp眉ter kontekstind蓹.
Biz 蓹vv蓹lc蓹d蓹n probleml蓹ri yax艧谋 deyilik.
Amma biz onlara il蓹 m蓹艧臒ul olan pis ist蓹yirik h蓹tta biz onlar haqq谋nda olsa.
Bel蓹 ki, IPv6 bir m眉dd蓹t 蓹traf谋nda olmu艧dur.
V蓹 yaln谋z son bir ne莽蓹 ild蓹 il h蓹qiq蓹t蓹n biz var
bu IPv6 眉nvanlar谋 t蓹rtib ba艧lad谋 IPv4 眉nvanlar谋n谋 a艧amal谋.
Amma b蓹zi yerl蓹rd蓹 onlar谋 var.
Onlar benzer m眉nt蓹z蓹m IP 眉nvan谋.
Lakin onlar bir 莽ox art谋q var.
>> Bel蓹 ki, 蓹v蓹zin蓹 d枚rd olan Sizin 眉nvan 眉莽眉n 8 bayt qruplar,
biz indi 16 bayt s蓹kkiz qruplar var.
8 d蓹f蓹 16 128 edir.
V蓹 biz az bu t蓹msil 艧蓹rti hexadecimal formas谋.
16-bit n枚mr蓹l蓹ri olan dem蓹kdir, 莽眉nki yerin蓹 0 255 bir s谋ra olan,
Biz 65.535 0 bir s谋ra var ediyorum.
>> V蓹 bel蓹 bir d蓹st蓹 olan o birlikd蓹 stuck
oxumaq 眉莽眉n 莽ox 莽蓹tin olard谋.
V蓹 bel蓹 ki, biz ad蓹t蓹n hex istifad蓹 yaln谋z rahatl谋臒谋 h蓹yata.
V蓹 bel蓹 bir tipik IPv6 眉nvan谋 bu kimi bir 艧ey ola bil蓹r.
>> Bu, 蓹lb蓹tt蓹, 莽ox uzun var Biz 蓹vv蓹l g枚rd眉m IPv4 眉nvan谋.
Amma bu d眉zg眉n IPv6 眉nvan谋 olard谋.
Bu IPv6 眉nvan谋 haqq谋nda da.
>> Bu Google aid olur.
V蓹 bildiri艧 var bir orada adet s谋f谋r d蓹st蓹.
B蓹z蓹n bu 眉nvanlar谋 bel蓹 uzun 蓹ld蓹 ed蓹 bil蓹rsiniz.
V蓹 ild蓹n biz h蓹l蓹 ist蓹yirik olduqca erk蓹n IPv6 il蓹,
b蓹z蓹n b枚y眉k chunks ola bil蓹r Orada adet s谋f谋r biz laz谋m deyil ki.
>> Siz y眉ks蓹k bu oxu edirsinizs蓹, Bu 2001.4860.4860.0.0.0.0.8844 var.
Bu h眉ququ, bir 莽ox n枚v眉 var?
Bir d蓹st蓹 bax Bel蓹 ki adet s谋f谋r, b蓹z蓹n bil蓹r
, bu kimi bir IPv6 眉nvan谋 g枚r蓹 Onlar adet s谋f谋r buraxmaq harada
蓹v蓹zin蓹 iki n枚qt蓹 istifad蓹 edin.
Bu baxmayaraq, yax艧谋d谋r.
Biz bilirik ki, 莽眉nki s蓹kkiz f蓹rqli chunks olmas谋 laz谋md谋r.
V蓹 bel蓹 dolay谋s谋 il蓹, biz d枚rd g枚r眉r眉k.
Bel蓹likl蓹, biz d枚rd d蓹sti olmal谋d谋r bilirik ki, ox艧ar adet s谋f谋r, bu doldurun.
>> Bel蓹 ki, b蓹z蓹n siz g枚r蓹 bil蓹rsiniz bir IPv6 眉nvan谋 olmayan
biz kimi s蓹kkiz ayr谋 chunks burada.
Siz bu kimi axtar谋r g枚r蓹 bil蓹rsiniz.
V蓹 yaln谋z o dem蓹kdir ki, Siz g枚rm眉r蓹m h蓹r 艧ey
harada ikiqat kolon aras谋nda yaln谋z ayr谋lm谋艧 s谋f谋r edir.
>> Bel蓹 ki, OK.
Biz bilirik bir az daha IP haqq谋nda indi 眉nvanlan谋r.
Amma biz onlar谋 almaq edirsiniz?
Biz yaln谋z biz ist蓹diyiniz bir se莽蓹 bilm蓹z.
Ki, 蓹g蓹r, biz d枚y眉艧 son bil蓹r Eyni IP 眉nvan 眉莽眉n kims蓹.
V蓹 ya kims蓹 ola bil蓹r 蓹vv蓹ll蓹r se莽ilmi艧.
Biz c蓹hd v蓹 onu, biz gedirik bir problem bir q蓹d蓹r daxil.
V蓹 bel蓹 ki, biz yaln谋z ala bilm蓹z Biz ist蓹yirik IP 眉nvan谋.
>> Bel蓹likl蓹, biz bir almaq yolu IP 眉nvan谋 yerd蓹
bizim komp眉ter aras谋nda internet, orada b枚y眉k internet ki,
bir DHCP server deyil蓹n bir 艧ey var, bir Dynamic Host Configuration Protocol
server.
Bu m蓹tn b枚y眉k bir qurtum var.
Amma h蓹qiq蓹t蓹n bunu b眉t眉n var bir IP 眉nvan verir.
>> Sizin DHCP server bir siyah谋s谋 var Bu validly t蓹yin ed蓹 bil蓹rsiniz ki, 眉nvanlan谋r.
V蓹 bir verir.
Bu olduqca 莽ox b眉t眉n bu var var.
陌ndi DHCP 蓹vv蓹l bu v蓹zif蓹ni 眉nvanlar谋n谋 t蓹yin
bir sistem administratoru d眉艧d眉.
Bel蓹 ki, faktiki 艧蓹xs olard谋 枚z眉n眉z komp眉ter t蓹yin etm蓹k
v蓹 眉nvan谋 zaman bir 艧蓹b蓹k蓹 ba臒l谋.
Bel蓹 ki, DHCP yaln谋z sort bu avtomatik bir IP 眉nvan verilm蓹si prosesi.
Amma siz onu almaq nec蓹.
Bu, sad蓹c蓹 bir proqram 莽al谋艧an var haradasa sizin aran谋zda
v蓹 bir bank var internet IP h蓹yata ver蓹 bil蓹r ki 眉nvanlan谋r.
V蓹 qo艧ulmaq zaman 艧蓹b蓹k蓹, bu bir verir.
Bel蓹 ki, bu diaqram yenid蓹n bildirin.
Somewhere sizin aras谋nda internet, bir DHCP server var.
OLDU.
Bel蓹 ki, yax艧谋.
陌ndi DNS haqq谋nda dan谋艧maq ed蓹k.
Bel蓹likl蓹, biz, baxmayaraq ki, s枚hb蓹t etdik Bu IP 眉nvanlar谋.
V蓹 biz 蓹g蓹r bilirik ki, benzersiz m眉蓹yy蓹n gedir
internet bir cihaz onu benzersiz bir 眉nvan olmal谋d谋r.
>> V蓹 biz m眉raci蓹t ed蓹 bil蓹r biz ist蓹yirdi m眉raci蓹t.
Amma y蓹qin ki, 莽ap he莽 etdik 192.168.1.0 t蓹svir olunan diapazondan kimi bir 艧ey
brauzerinizin, sa臒?
Siz n枚mr蓹l蓹ri yaz谋n yoxdur brauzerinizin.
Siz ad蓹t蓹n insan oxunaql谋 adlar谋 yaz谋n kimi google.com ya cs50.harvard.edu,
sa臒?
>> H蓹min baxmayaraq, IP 眉nvanlar deyil.
Bel蓹 ki, bu xidm蓹t m枚vcuddur Domain Name adl谋
IP t蓹rc眉m蓹 System, DNS, insan anla艧谋ql谋 s枚zl蓹rin蓹 眉nvanlar谋
v蓹 ya s枚z daha yaddaqalan var ki, d枚rd 蓹d蓹d bir s谋ra xat谋rlayaraq daha
s蓹kkiz v蓹 ya, tezlikl蓹 bir set hexadecimal n枚mr蓹l蓹ri.
Bu do臒ru, h蓹qiq蓹t蓹n 莽蓹tin ola bil蓹r?
>> 茝vv蓹l d眉艧眉n眉n mobil telefonlar g眉n.
Siz yadda var sizin dost telefon n枚mr蓹l蓹ri.
Bu 莽蓹tin kazan谋lm谋艧 ola bil蓹r bir m眉dd蓹t sonra.
V蓹 eyni, 蓹g蓹r siz web sites bir d蓹st蓹 ziyar蓹t,
Siz y蓹qin ki, ist蓹mir蓹m 蓹d蓹d bir d蓹st蓹 xat谋rlay谋ram.
Siz daha s枚zl蓹ri bir d蓹st蓹 yadda ediyorum.
>> Bel蓹 ki, bu mapping, bu 莽eviri, bu insan oxunaql谋 adlar谋 n枚mr蓹l蓹ri d蓹stl蓹ri
c眉r DNS edir web sar谋 pages.
V蓹 haqq谋nda d眉艧眉nm蓹k olar Bu, yaln谋z var kimi
0.0.0.0 b眉t眉n 莽al谋艧an b枚y眉k bir siyah谋s谋 255.255.255.255, a艧a臒谋 yol olan
蓹n y眉ks蓹k m眉mk眉n var olacaq b眉t眉n 4 255s 眉莽眉n 0s tam s谋ra
milyard ish IPv4 眉nvanlar谋.
M蓹n olanlar谋 t蓹艧kil edib 眉st v蓹 alt.
Amma ortada bir h蓹qiq蓹t蓹n bir IP 眉nvan谋.
Bel蓹 ki, biz, 74.125.202.138 ziyar蓹t 蓹g蓹r y蓹qin ki, sayt谋n t蓹rc眉m蓹
var, heck ki, n蓹 io--?
B蓹li, x蓹rit蓹l蓹r h蓹r ad谋 h蓹qiq蓹t蓹n ayd谋n, do臒ru n蓹dir?
>> Bel蓹 ki, b蓹z蓹n kims蓹 Kim IP 眉nvan sahibi olan
Onlar谋n host bir 艧ey ad bil蓹r ki, onlar h蓹qiq蓹t蓹n deyilik.
M蓹s蓹l蓹n, IP 眉nvan, 蓹g蓹r getdi, yaln谋z google.com 蓹slind蓹.
Lakin Google bir 莽ox var m眉xt蓹lif server.
>> Onlar b眉t眉n google.com onlara z蓹ng ed蓹 bilm蓹z.
Bel蓹 ki, onlar 枚z var 莽evrilm蓹sind蓹 daxili sistemi
h蓹qiq蓹t蓹n n蓹 server google.com ki, IP 眉nvan ba臒l谋d谋r.
V蓹 sonra ba艧qa var aras谋nda m枚vcud sistemi
ki, anlams谋z t蓹rc眉m蓹 burada google.com 眉莽眉n.
Amma biz daxil deyil.
>> V蓹 eyni 眉莽眉n IPv6s, biz d蓹 olacaq
sar谋 pages etm蓹k ki, bir 莽ox b枚y眉k olacaq.
V蓹 eyni ild蓹 orta idi orada
bir IPv6 tapmaq 莽蓹tin 脺nvan qanuni idi.
Amma Google biri.
>> Amma bu Google 陌rlandiya veb var.
Amma siz ki, IPv6 眉nvan谋 getdi 蓹g蓹r, S蓹nin Brauzer qadir IPv6 idi,
ki, sizi el蓹 Google 陌rlandiya ana.
Bel蓹 ki, orada siz gedin.
>> Amma bu do臒ru, tamamil蓹 do臒ru deyil?
Bu sistem sa臒, 莽蓹tin g枚r眉n眉r?
4 b枚y眉k bir siyah谋s谋 var, 蓹g蓹r milyard 艧eyi axtarmaq 眉莽眉n
ki, olduqca b枚y眉k deyil.
He莽 bir sar谋 pages var D眉nyan谋n, sa臒?
Siz h蓹l蓹 sar谋 almaq pages s蓹ni t蓹slim
M蓹n dig蓹r g眉n mina var v蓹 m蓹n yaln谋z onu t蓹krar.
Amma 蓹g蓹r sar谋 almaq siz蓹 t蓹slim pages,
H蓹r bir kitab almaq yoxdur d眉nyan谋n m枚vcud telefon n枚mr蓹si,
sa臒?
Siz bir siyah谋s谋n谋 almaq yerli telefon n枚mr蓹l蓹ri,
olanlar谋 z蓹ng etm蓹k 莽ox g眉man etdiyiniz.
>> V蓹 DNS n蓹 h蓹qiq蓹t蓹n var.
Bu bar蓹d蓹 d眉艧眉n眉yorsan谋z, DNS deyil h蓹qiq蓹t蓹n yerli sar谋 pages.
V蓹 b枚y眉k DNS server google.coms kimi, onlar
h蓹qiq蓹t蓹n, yaln谋z daha 莽ox kitabxana kimi ki,
Yerli sar谋 b眉t眉n sur蓹ti pages v蓹 ya yerli DNS u莽otunun b眉t眉n.
Bel蓹 ki, h蓹qiq蓹t蓹n, he莽 bir depo var internet tam DNS,
he莽 bir var kimi D眉nyan谋n sar谋 pages.
>> B眉t眉n bu yerli ki莽ik var Orada m枚vcud miqyasl谋 DNSs.
V蓹 xidm蓹tl蓹r var ki, Onlara birlikd蓹 m蓹cmu.
Lakin onlar as谋l谋 ki莽ik DNS sisteml蓹ri
ki, onlar谋n m蓹lumat yenil蓹nm蓹si Onlar 蓹n d蓹qiq m蓹lumat yoxdur.
>> Bel蓹 ki, yen蓹, bu b蓹nz蓹tm蓹si b枚y眉k 眉mumil蓹艧dirm蓹k var
DNS sisteml蓹ri kimi sur蓹ti kitabxana
d眉nyan谋n h蓹r sar谋 pages.
Onlar 枚zl蓹ri deyil o kitablar yenil蓹yir.
Onlar g蓹l蓹n kitab as谋l谋 bel蓹 ki, onlar informasiya t蓹kmill蓹艧dir蓹 bil蓹r
onlar laz谋md谋r.
>> Bel蓹 ki, DNS sistemi n蓹h蓹ng blok deyil.
Bu aras谋nda s蓹rb蓹st oldu bir 莽ox server.
Bel蓹 ki, indi biz ki, haradasa bilirik biz蓹 v蓹 internet aras谋nda
bir DNS server m枚vcuddur el蓹c蓹 d蓹 DHCP server kimi.
>> 陌ndi giri艧 n枚qt蓹l蓹ri, n蓹 bizim giri艧 n枚qt蓹l蓹ri?
Yax艧谋, giri艧 n枚qt蓹l蓹ri siz y蓹qin edirik h蓹qiq蓹t蓹n il蓹 olduqca tan谋艧
internet qo艧ulma.
Ki, se莽diyiniz 艧蓹b蓹k蓹 var ev v蓹 ya i艧 艧蓹b蓹k蓹
v蓹 ya n蓹 var.
>> M蓹n 眉mumil蓹艧dirilm蓹si al谋ram bir giri艧 n枚qt蓹si anlay谋艧谋
Burada bu video m蓹qs蓹dl蓹ri 眉莽眉n.
Amma h蓹qiq蓹t蓹n var bir 莽ox 艧eyi ki,
giri艧 n枚qt蓹l蓹ri q蓹d蓹r haddelenmi艧 bil蓹r.
Mar艧rutla艧d谋r谋c谋lar谋 anlay谋艧lar var ki, Biz istifad蓹 眉mumi m眉dd蓹ti sort edir.
>> Lakin a莽arlar谋 var v蓹 h蓹r 艧eyi h蓹qiq蓹t蓹n adl谋
ayr谋 giri艧 n枚qt蓹l蓹ri 莽谋x谋艧谋 bu 眉mumi konsepsiyas谋
point.
Lakin 蓹sas蓹n n蓹 ba艧 M蓹n IPv4 il蓹
biz bu anlay谋艧 bildirib 艦蓹xsi 眉nvanlar谋, sa臒?
茝v蓹zin蓹 h蓹r ma艧谋n unikal IP 眉nvan, olan hans谋
biz, t枚k眉lm蓹k biz 4 milyard cihazlar 眉z蓹rind蓹 ist蓹yirik
qo艧ulmaq 眉莽眉n 莽al谋艧谋r internet, biz n蓹
蓹v蓹zin蓹 t蓹yin olunur Bir router IP 眉nvan.
Ki, router v蓹 ya giri艧 n枚qt蓹si yaln谋z misal 眉莽眉n ev,.
>> V蓹 kimi router i艧 sort bir yol polisi kimi 莽谋x谋艧,
ba臒l谋 imkan ham谋 ki router eyni IP istifad蓹 etm蓹k
莽谋xmaq m眉raci蓹t.
Ki, hissi edirmi?
Sizin evd蓹 Bel蓹 ki, ham谋 艦蓹xsi IP 眉nvan谋 var.
Onlar qo艧ulmaq bilm蓹z internet, daha do臒rusu internet
vasit蓹sil蓹 onlara dan谋艧a bilmir ki, 枚z蓹l 眉nvan谋.
Onlar yaln谋z onlara dan谋艧maq olar router 眉nvan谋 vasit蓹sil蓹.
V蓹 router-nin deyil i艧 m蓹lumat almaq
Siz router g枚nd蓹rilm蓹si etdiyiniz v蓹 d眉zg眉n yer蓹 y枚n蓹ltm蓹k
v蓹 m蓹lumat 眉莽眉n g蓹l蓹n router router daxil
siz蓹 g枚nd蓹rm蓹k 眉莽眉n.
>> Bel蓹 ki, y枚nlendirici, h蓹qiq蓹t蓹n, qur臒ular burada x眉susil蓹 router
ev, 蓹n 眉mumi sort 蓹n camaata 眉莽眉n istifad蓹 i艧in
ictimai IP 眉nvan谋 var.
Ki cihaz internet ba臒l谋.
V蓹 router qo艧ulmaq m蓹lumat ax谋n谋 var
sizin ad谋n谋za vasit蓹sil蓹.
>> Dediyim kimi, m眉asir ev 艧蓹b蓹k蓹, router v蓹 ke莽id v蓹 giri艧 n枚qt蓹si
b眉t眉n n枚v paketlenmi艧tir bir cihaz q蓹d蓹r.
B蓹z蓹n bir modem edir el蓹c蓹 d蓹 orada hediye.
Bu ad蓹t蓹n yaln谋z bir router deyirl蓹r.
Amma h蓹qiq蓹t蓹n b眉t眉n var birlikd蓹 bu 艧eyl蓹r.
>> B枚y眉k miqyasl谋 biznes 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri v蓹 ya Wide Area Networks, WANs s枚zd蓹,
h蓹qiq蓹t蓹n, bu cihazlar ayr谋-ayr谋 saxlamaq.
Onlar bir ke莽id var.
Onlar mar艧rutla艧d谋r谋c谋lar谋 var.
Onlar 莽ox giri艧 xal var.
>> M蓹s蓹l蓹n, bir universitet 艧eyi g枚r蓹c蓹ksiniz
qondarma mar艧rutla艧d谋r谋c谋lar谋 kimi ki, baxmaq monte b眉t眉n kampus 蓹traf谋nda var.
H蓹min ax谋n谋 b眉t眉n giri艧 n枚qt蓹l蓹ri var y枚nlendirici daxil a莽arlar谋, Et Cetera,
m蓹lumat boyunca ke莽m蓹k.
Bu 艧蓹b蓹k蓹l蓹r bel蓹, 莽眉nki big ki bir giri艧 n枚qt蓹si
b枚y眉k 蓹razini 蓹hat蓹 ed蓹 bilm蓹z.
>> V蓹 bu b枚y眉k 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri, biznes 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri, Et Cetera,
ayr谋-ayr谋 bu split cihazlar, bel蓹 ki, 艧蓹b蓹k蓹 v蓹 miqyasl谋
Laz谋m g蓹l蓹rs蓹 v蓹 bitir.
Bel蓹 ki, yen蓹, bir yerd蓹 aram谋zda v蓹 internet, biz bir giri艧 n枚qt蓹si var.
V蓹 biz qo艧ulmaq budur.
V蓹 orada vasit蓹sil蓹 biz internet 蓹ld蓹 ed蓹 bil蓹rsiniz.
M蓹n dediyim kimi Bu video ba艧layan,
Bu 艧蓹b蓹k蓹 bir kurs deyil.
Bel蓹 ki, bu b眉t眉n hekay蓹 deyil.
M蓹n c眉r 眉z蓹rind蓹 cilalanacaq etdik.
V蓹 b蓹lk蓹 M蓹n siz蓹 t蓹rk etdik h蓹tta bir az qar谋艧谋q
kimi bu b蓹zi 艧eyl蓹ri edir.
Amma ki, OK.
>> Biz b眉t眉n hekay蓹 ehtiyac yoxdur.
Biz蓹 h蓹r蓹k蓹t bilm蓹k 眉莽眉n kifay蓹tdir ir蓹li 蓹sas蓹n bir az
internet nec蓹 haqq谋nda.
Bel蓹likl蓹, biz n蓹 biz bu var Bizim ev x眉susi 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri.
>> V蓹 biz bir router qo艧ulmaq.
V蓹 router ba臒l谋d谋r geni艧 internet.
Lakin internet b枚y眉k n蓹dir?
M蓹n bu s枚yl蓹y蓹r蓹k saxlamaq, lakin bu n蓹dir?
>> B蓹li, bu, h蓹qiq蓹t蓹n, yaln谋z b眉t眉n bu var evimd蓹 f蓹rdi 艧蓹b蓹k蓹l蓹r,
v蓹 s蓹nin evind蓹, v蓹 h蓹r bir dig蓹r at birlikd蓹 ba臒l谋d谋r ev.
Bu qar艧谋l谋ql谋 var 艧蓹b蓹k蓹, bir inter-net.
Bel蓹 ki, 蓹v蓹zin蓹 d眉艧眉nc蓹 陌nternet haqq谋nda
bu n蓹h蓹ng bulud kimi, bu ethereal Orada m枚vcud 艧ey,
Bu, h蓹qiq蓹t蓹n, yaln谋z bir 蓹laq蓹 var bu 艧蓹b蓹k蓹l蓹r b眉t眉n aras谋nda.
>> Bel蓹 ki, burada biz gedin.
Biz yerli 艧蓹b蓹k蓹 var.
V蓹 biz yaln谋z adam deyilik y蓹qin ki, bizim yerli 艧蓹b蓹k蓹
internet istifad蓹 etm蓹y蓹 莽al谋艧谋r谋q.
Bir ne莽蓹 y蓹qin ki, var Biz蓹 almaq 眉莽眉n 莽al谋艧谋r谋q.
>> V蓹 biz yaln谋z 艧蓹b蓹k蓹 deyilik do臒ru, d眉nyada m枚vcud olan?
Dig蓹r 艧蓹b蓹k蓹l蓹r d蓹 var ki, 陌nternet蓹 qo艧ulmaq 眉莽眉n 莽al谋艧谋r谋q.
Amma internet deyil yen蓹 ayr谋 艧蓹xs.
>> Bu imkan verir qaydalar谋 yaln谋z bir set var Bu 艧蓹b蓹k蓹l蓹r, bu ki莽ik 艧蓹b蓹k蓹l蓹r,
mavi, b蓹n枚v艧蓹yi, v蓹 q谋rm谋z谋 艧蓹b蓹k蓹
Burada bir-biri il蓹 眉nsiyy蓹t.
Bel蓹 ki, he莽 bir 艧ey var onlar b眉t眉n birl蓹艧dir蓹n edirik.
Onlar yaln谋z ba臒l谋 oldu臒unuz bir-birin蓹, sa臒?
>> V蓹 bel蓹 bir yerd蓹 bu bar蓹d蓹 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri xidm蓹tl蓹ri m枚vcuddur
biz, h蓹qiq蓹t蓹n, ist蓹yir蓹m ki,.
Bel蓹 ki, b蓹lk蓹 mavi 艧蓹b蓹k蓹 Google ya艧ad谋臒谋 edir.
V蓹 b蓹n枚v艧蓹yi 艧蓹b蓹k蓹 Facebook ya艧ad谋臒谋 edir.
V蓹 q谋rm谋z谋 艧蓹b蓹k蓹, yax艧谋, b蓹lk蓹 b眉t眉n bu pi艧ik oldu臒u ki.
>> V蓹 bel蓹 ki, biz almaq ist蓹yirsinizs蓹 pi艧ik haqq谋nda m蓹lumat
biz yaln谋z 艧蓹b蓹k蓹l蓹rinin bu z蓹ncir ax谋r biz ist蓹diyiniz m蓹lumat almaq 眉莽眉n.
V蓹 burada m蓹n t蓹msil etdik 艧蓹b蓹k蓹 kimi b眉t眉n
bir-birin蓹 dan谋艧maq qadir olan.
V蓹 biz yaln谋z 艧蓹b蓹k蓹 dan谋艧maq olar.
Lakin 艧蓹b蓹k蓹 biz蓹 geri dan谋艧a bilm蓹z.
>> Amma bu do臒ru, ya do臒ru deyil?
Bu, b眉t眉n bir iki yol k眉莽蓹si edir.
Axa bil蓹r m蓹lumat geri v蓹 ir蓹li 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri.
>> Ki, nec蓹 edir?
Yax艧谋, internet h蓹qiq蓹t蓹n protokollar谋n sistemi.
V蓹 biz olacaq s枚hb蓹t ba艧lamaq n蓹
bu protokollar g蓹l蓹c蓹k video var.
>> Ancaq yen蓹 d蓹, internet ayr谋 bir 艧ey deyil.
Bu m眉蓹yy蓹n qaydalar谋 d蓹sti var 艧蓹b蓹k蓹l蓹ri 眉nsiyy蓹t nec蓹,
bu ki莽ik 艧蓹b蓹k蓹l蓹r, bu biz istifad蓹 etdiyiniz yerli 艧蓹b蓹k蓹,
bizim ev insanlar, insanlar Bizim m蓹kt蓹bd蓹 bizim i艧 insanlar,
b眉t眉n 艧蓹b蓹k蓹 m眉badil蓹si.
V蓹 bu 艧蓹b蓹k蓹l蓹r interconnect v蓹, bir-birin蓹 dan谋艧maq
ki, h蓹qiq蓹t蓹n n蓹 var internet b眉t眉n haqq谋nda.
Bel蓹 ki, bir g蓹l蓹c蓹kd蓹, ed蓹k video, b蓹zi haqq谋nda dan谋艧maq
t蓹艧kil protokollar谋n in艧allah internet
bir bir az daha verm蓹k anla艧ma yax艧谋 dair蓹vi.
M蓹n Doug Lloyd edir蓹m.
Bu CS50 edir.